Ακολουθήστε μας:

Image Alt

Η νεότερη ιστορία

Οι κάτοικοι του αρχικού συνοικισμού του Κρισαίου Πεδίου πιθανόν να προσδιόριζαν τον εαυτό τους, ή να τους δινόταν ο προσδιορισμός ως κατοικούντων και καλλιεργητών του Κρισσαίου Πεδίου σε αντιδιαστολή προς τον παραλιακό συνοικισμό που έφερε το όνομα Κρίσα με κατοίκους τους Κρισαίους. Ο συνοικισμός όμως του Κρισαίου Πεδίου έγινε ο πυρήνας του μετέπειτα Χρισ(σ)ού. Έτσι, από τη φράση Κρισαίον Πεδίον και στο διάστημα από τα Ελληνιστικά μέχρι τα Πρωτοχριστιανικά χρόνια, κατά το οποίο συμβαίνουν οι μεγάλες αλλαγές στην προφορά των Ελληνικών λέξεων, πιθανόν να προέκυψε το τοπωνύμιο Χρισ(σ)ό (Khρισαίον Πεδίον>Khρισαέον Πεδίον> Khρισέεον Πεδίον>Khρισέον Πεδίον>Khρισούν>Χρισόν>Χρισ(σ)ό). Κατά τη διάρκεια αυτών των φωνολογικών μεταπτώσεων θα πρέπει να δημιουργήθηκε και ο όρος Χρισ(σ)αίτης και όχι από τον σχηματισμένο όρο Χρισ(σ)ό (από αυτόν θα προέκυπτε ο όρος Χρισ(σ)ίτης). Αυτός ο πυρήνας του Χρις(σ)ού άρχισε να αναπτύσσεται σταδιακά κατά τα Μεταχριστιανικά Χρόνια από τον 6ο προς 7ο αι. μ.Χ. με τη μετακίνηση πληθυσμών από τους Δελφούς προς την ασφαλή πλαγιά του Κρισαίου Πεδίου για να προφυλαχτούν από τις αβαροσλαβικές επιδρομές και να επιβιώσουν με την καλλιέργεια της πεδιάδας, μετά από μια μακροχρόνια επιδημία που έπληξε ανθρώπους και ζώα (Προκόπιος ιστορικός, Μιχαήλ ο Σύρος πατριάρχης, Θεοφάνης χρονογράφος, Ευάγριος ιστορικός εκκλησιαστικής ιστορίας κ.α.). Πιθανή επίσης είναι την ίδια εποχή και η μετακίνηση πληθυσμού από την Κίρρα μετά από μια ακολουθία φονικών σεισμών της τάξεως των 7 βαθμών Ρίχτερ κατά τον 6ο αι. μ.Χ. που προκάλεσε καταστρεπτικά παλιρροικά κύματα.

Το Χρισσό αναφέρεται πλέον ως πολιτικοοικονομικά οργανωμένος χώρος, ως δηλ. Δήμος, Επαρχία, Πόλη, Κώμη ή Χωρίον σε διάφορα κείμενα με διαφορές στην ορθογραφία του ονόματος προερχόμενες από αντιγραφείς χειρογράφων, χαρτογράφους και ξενόγλωσσους περιηγητές, όπως Κρίστα, Κρισό, Χρύσα, Χρύσος, Χρυσό, Χρισσό (ορθότερον Χρισό). Βεβαιώνεται από τον 9ο αι. μ.Χ. και εξής, η ύπαρξη του Χρισσού σε κείμενα βιογράφων Αγίων και εκκλησιαστικών προσώπων, σε κείμενα καταγραφών και τάξεως Μητροπόλεων, σε χειρόγραφους κώδικες, σε εκκλησιαστικές ιστορίες, σε ιστορικά χρονογραφικά, περιηγητικά κείμενα, σε χαρτογράφους και σε κρατικά κείμενα στατιστικών.

Οι πληροφορίες που υπάρχουν για το σημερινό Χρισσό αρχίζουν από τον 12ο αιώνα και είναι ελάχιστες για μεγάλες περιόδους των Βυζαντινών χρόνων, του Μεσαίωνα και της Τουρκοκρατίας.

Η παλαιότερη πληροφορία για το Χρισσό έρχεται από την Βυζαντινή περίοδο, από έναν Εβραίο περιηγητή, τον Βενιαμίν Σολέδας από την Ισπανία, ο οποίος μετά το 1159 μ.Χ. πραγματοποίησε παριοδεία στην Ευρώπη. Έτσι κατά την επίσκεψή του στο Χρισσό, κατέγραψε 200 Εβραίους που καλλιεργούσαν τα κτήματά τους στον Παρνασσό. Προς το τέλος του 12ου αιώνα λειτούργησε στο Χρισσό σχολείο όπου έμαθε τα πρώτα γράμματα ο λόγιος Λέων Μακρός, ο μετέπειτα επίσκοπος Βελλάς της Ηπείρου, ο οποίος εγκατέλειψε το Χρισσό επειδή τον κακομεταχειριζόταν ο δάσκαλός του. Τον ίδιο αιώνα η Βυζαντινή Αυτοκρατορία υφίσταται τις συνέπειες από τις Σταυροφορίες, σε μία από τις οποίες συμμετείχαν και οι Νορμανδοί υπό τον Ρόγηρο Β’, βασιλιά της Σικελίας. Το 1147 οι τελευταίοι, λεηλάτησαν την Πελοπόννησο, την Εύβοια και την Στερεά Ελλάδα, αρπάζοντας όπως λέγεται από την Φωκίδα τους θησαυρούς των Δελφών και γυναίκες της περιοχής. Εκείνη την εποχή το Χρισσό, σύμφωνα με τον Βενιαμίν Σολέδας, ήταν πλούσια χώρα.

Το 1319 η περιοχή περιήλθε στα χέρια των Καταλανών ενώ το 1394 ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Α΄ εισέβαλλε στην κεντρική Ελλάδα και έτσι ολόκληρη η Φωκίδα και η Στερεά Ελλάδα βρέθηκε υπό τουρκική κατοχή, 60 χρόνια πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Κατά την Τουρκοκρατία στην περιοχή έγιναν πολλές εξεγέρσεις με σκοπό την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και το Χρισσό έχει να επιδείξει αρκετούς αρματολούς και κλέφτες που έδρασαν στα βουνά και στα γύρω χωριά.

Η περιοχή της Φωκίδας δέχθηκε πολλές καταστροφές και λεηλασίες από τους Τουρκαλβανούς. Το 1784 ο Σουηδός περιηγητής Adol Fredrik Sturtrenbecker και το 1805 ο Άγγλος αρχαιολόγος Edward Dodwell, βρήκαν μεγάλο αριθμό γκρεμισμένων εκκλησιών στο Χρισσό. Ο Γάλλος πρόξενος Μποζούρ Φελίξ ο οποίος συγκέντρωνε στοιχεία για την οικονομική εξέλιξη του ελληνικού χώρου κατά τη δεκαετία 1787 – 1797, αναφέρει για το Χρισσό ότι ευδοκιμούσε μια ουσία για βαφές, το πρινοκόκκι. Το Χρισσό εκείνη την εποχή, ευρισκόμενο υπό την διοίκηση Τούρκου Αγά και αποτελούμενο από 180 σπίτια, φαίνεται ότι ήταν κεφαλοχώρι αφού εκεί είχε την έδρα του ο Επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας για περισσότερη ασφάλεια και ησυχία.

Στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως του 1836 του ελεύθερου Ελληνικού Κράτους, καταγράφεται ως Δήμος Κρίσσης με έδρα το Χρισσό. Έκτοτε, το Χρισσό ακολουθεί την ιστορική του πορεία μέχρι και σήμερα μέσα στα πλαίσια διαφόρων αυτοδιοικητικών μετασχηματισμών.

Πηγή: Δρ. Βιολέττα Δαραδήμου-Ράπτη,

Wikipedia

Τρίτη έως Κυριακή: 9:00 - 15:00
Δευτέρα: Κλειστά

To Εθνολογικό Λαογραφικό Μουσείο Χρισσού βρίσκεται στον παραδοσιακό χωριό Χρισσό, 5 χλμ. από τους Δελφούς.